VIFOTEC: Tạo dựng hệ sinh thái từ ươm mầm ý tưởng, khuyến khích sáng tạo đến tôn vinh thành tựu

Trong dòng chảy đổi mới của đất nước, cùng với sự chuyển dịch từ mô hình tăng trưởng dựa vào tài nguyên sang mô hình tăng trưởng dựa trên tri thức, khoa học công nghệ ngày càng giữ vai trò then chốt. Chính trong bối cảnh ấy, Quỹ Hỗ trợ Sáng tạo Kỹ thuật Việt Nam (VIFOTEC) được thành lập năm 1992. Năm 2026 đánh dấu chặng đường 34 năm xây dựng và phát triển của Quỹ.

Giải thưởng VIFOTEC: Tôn vinh những công trình khoa học đi vào đời sống

Trong khoa học hiện đại, giá trị của một công trình không chỉ được đo bằng mức độ mới về học thuật mà còn bằng khả năng tạo ra hiệu quả kinh tế, xã hội. Đó chính là tinh thần xuyên suốt của Giải thưởng Sáng tạo Khoa học Công nghệ Việt Nam, một trong những hoạt động tiêu biểu nhất của VIFOTEC. Giải thưởng được tổ chức thường niên, nhằm lựa chọn và tôn vinh những công trình khoa học công nghệ tiêu biểu đã được áp dụng có hiệu quả vào thực tiễn. Năm 2026, VIFOTEC tiếp tục được giao là cơ quan thường trực triển khai Giải thưởng Sáng tạo Khoa học Công nghệ Việt Nam năm 2026.

Những lĩnh vực được ưu tiên qua các năm đều gắn với nhu cầu phát triển quốc gia: cơ khí – tự động hóa, công nghệ thông tin, công nghệ sinh học, vật liệu mới, tiết kiệm năng lượng, bảo vệ môi trường, công nghệ phục vụ nông nghiệp, y tế và quốc phòng.

Hơn ba thập niên tổ chức, giải thưởng đã thu hút hàng nghìn công trình từ các bộ, ngành, địa phương, trường đại học, viện nghiên cứu và doanh nghiệp. Nhiều công trình đoạt giải đã được đưa vào sản xuất, mang lại hiệu quả thiết thực: nâng cao năng suất lao động, giảm chi phí sản xuất, thay thế nhập khẩu, cải thiện chất lượng sản phẩm và giải quyết những vấn đề cụ thể của xã hội.

“Sau 30 lần tổ chức kể từ năm 1995, giải thưởng đã thu hút 3.252 công trình tham gia, trong đó 1.116 công trình xuất sắc được trao giải. Các giải pháp đoạt giải đã được ứng dụng rộng rãi trong sản xuất và đời sống, giải quyết các yêu cầu của thực tiễn, mang lại hiệu quả kinh tế - xã hội cao”.

Hội thi sáng tạo kỹ thuật toàn quốc: Khơi dậy sức sáng tạo từ thực tiễn lao động

Nếu Giải thưởng VIFOTEC thiên về tôn vinh những công trình khoa học đã hoàn thiện ở trình độ cao, thì Hội thi Sáng tạo Kỹ thuật toàn quốc lại mở ra không gian của những sáng kiến nảy sinh từ chính thực tiễn lao động. Qua nhiều lần tổ chức, Hội thi đã trở thành nơi phát hiện và lan tỏa hàng loạt giải pháp kỹ thuật thiết thực: cải tiến thiết bị, giảm tiêu hao nhiên liệu, tiết kiệm nguyên vật liệu, nâng cao độ an toàn lao động, xử lý môi trường, cải tiến quy trình sản xuất và hỗ trợ chăm sóc sức khỏe cộng đồng.

Giá trị cốt lõi của mỗi giải pháp nằm ở ba yếu tố: tính mới, tính hữu ích và khả năng áp dụng. Một sáng kiến nhỏ nhưng có thể tiết kiệm cho doanh nghiệp vài tỷ đồng mỗi năm, hay giúp một địa phương giải quyết một khâu sản xuất quan trọng, đều mang lại tác động xã hội trực tiếp. Từ góc nhìn phát triển quốc gia, Hội thi có ý nghĩa như một cơ chế huy động trí tuệ xã hội, khẳng định rằng sáng tạo không phải đặc quyền của giới nghiên cứu chuyên nghiệp, mà có thể được đánh thức ở mọi tầng lớp lao động. “Sau 18 năm tổ chức, Hội thi đã thu hút hơn 8.000 giải pháp sáng tạo dự thi từ bộ, ngành, tỉnh, thành phố trong cả nước, trên 1000 giải pháp xuất sắc đã được trao giải”.

Cuộc thi sáng tạo dành cho thanh thiếu niên, nhi đồng toàn quốc: Ươm mầm cho tương lai

Năm 2026, Cuộc thi Sáng tạo dành cho thanh thiếu niên, nhi đồng toàn quốc bước sang lần thứ 22. Cuộc thi dành cho các em từ 6 đến 18 tuổi với nhiều lĩnh vực gắn với đời sống, học tập, công nghệ số, bảo vệ môi trường và phát triển kinh tế. Xét từ góc độ giáo dục khoa học, cuộc thi mang giá trị sâu sắc. Thay vì chỉ tiếp nhận tri thức có sẵn, các em được khuyến khích phát hiện vấn đề, hình thành ý tưởng, thử nghiệm giải pháp và tạo ra sản phẩm cụ thể. Không chỉ học sinh ở các đô thị lớn, mà các em ở vùng sâu, vùng xa, miền núi, biên giới, hải đảo cũng có thể tham gia. Điều đó góp phần dân chủ hóa cơ hội sáng tạo và xây dựng văn hóa khoa học trong xã hội.

Đây chính là hoạt động ươm mầm nguồn nhân lực sáng tạo cho tương lai - yếu tố có ý nghĩa quyết định với một quốc gia phát triển trong thời đại kinh tế tri thức. “Qua 21 lần tổ chức, cuộc thi đã thu hút 11.857 đề tài tham dự, trong đó 1.848 đề tài xuất sắc được trao giải”.

34 năm VIFOTEC: Kiến tạo hệ sinh thái sáng tạo quốc gia

Nhìn lại chặng đường 34 năm, điều đáng giá nhất mà VIFOTEC tạo dựng không chỉ nằm ở số lượng giải thưởng hay hội thi đã tổ chức, mà ở việc hình thành một chuỗi phát triển sáng tạo có tính hệ thống. Giải thưởng VIFOTEC tôn vinh những công trình khoa học – công nghệ có giá trị ứng dụng cao. Hội thi Sáng tạo Kỹ thuật toàn quốc phát hiện và lan tỏa sáng kiến từ thực tiễn lao động. Cuộc thi sáng tạo dành cho thanh thiếu niên, nhi đồng toàn quốc nuôi dưỡng thế hệ sáng tạo tương lai.

Ba trụ cột ấy tạo thành một hệ sinh thái liên hoàn: từ ươm mầm ý tưởng, khuyến khích sáng kiến đến tôn vinh thành tựu. Từ những công trình khoa học mang tầm quốc gia, những sáng kiến từ nhà máy, đồng ruộng, bệnh viện đến những mô hình sáng tạo của học sinh hôm nay, VIFOTEC đã kiên trì gieo hạt giống quan trọng: niềm tin rằng sáng tạo là nguồn lực có thể được đánh thức trong toàn xã hội…