Hội thảo Tư vấn phản biện đối với nhiệm vụ điều chỉnh Quy hoạch bảo tồn và phát huy giá trị Khu Di tích Lịch sử Đền Hùng

Dự Hội thảo có các đồng chí: Trần Mạnh Hùng - Phó Chủ tịch Ủy ban MTTQ Việt Nam tỉnh Phú Thọ; Phạm Tiến Đạt, Giám đốc Khu Di tích Lịch sử Đền Hùng; đại diện Ban Tuyên giáo Tỉnh ủy; Sở Xây dựng; Công ty cổ phần Quy hoạch và Kiến trúc Việt Nam (đơn vị tư vấn lập điều chỉnh Quy hoạch) và các chuyên gia, nhà khoa học Trung ương và tỉnh. Đồng chí Hồ Đình Lưỡng, Chủ tịch Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật tỉnh Phú Thọ và đồng chí TS. Đặng Việt Dũng, Chủ tịch Tổng Hội Xây dựng Việt Nam chủ trì Hội thảo.

Khu di tích lịch sử Đền Hùng tọa lạc trên núi Nghĩa Lĩnh (núi Hùng), thôn Cổ Tích, xã Hy Cương, cụm đô thị Việt Trì, tỉnh Phú Thọ - nơi thờ tự các Vua Hùng, tổ tiên chung của dân tộc Việt Nam, biểu tượng cội nguồn thiêng liêng và khối đại đoàn kết toàn dân tộc, được xếp hạng Di tích quốc gia đặc biệt; Tín ngưỡng thờ cúng Hùng Vương ở Phú Thọ được Tổ chức Giáo dục, Khoa học và Văn hóa của Liên Hợp Quốc (UNESCO) ghi danh là Di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại, là Di sản văn hóa phi vật thể duy nhất của Việt Nam thuộc loại hình tín ngưỡng thờ Tổ được vinh danh ở tầm quốc tế.

Hiện nay, Cụm di tích gốc tại Khu vực bảo vệ I được bảo tồn, tôn tạo tốt, giữ được bố cục tổng thể và các yếu tố gốc của di tích; hạ tầng khu Trung tâm lễ hội và khu Hồ Mẫu về cơ bản hoàn thành, đáp ứng nhu cầu tổ chức lễ hội quốc gia; công tác quản lý, bảo vệ di tích thường xuyên được duy trì với bộ máy chuyên trách và kinh nghiệm quản lý nhiều thập kỷ. Tuy nhiên, nhiều phân khu chức năng tại Khu vực bảo vệ II còn chưa được đầu tư gồm rừng quốc gia phía Bắc khoảng 224,8 ha và khu Tháp Hùng Vương 100 ha; kết quả khai quật khảo cổ chưa hoàn thành ở các khu vực dự kiến xây dựng mới; công tác bảo quản chưa có quy chế bảo dưỡng định kỳ. Đến nay còn 426/476 hộ dân thuộc diện di chuyển chưa được di dời, gây khó khăn cho công tác quản lý ranh giới và triển khai các dự án thành phần; tình trạng xây dựng tự phát, thiếu kiểm soát tại vùng chuyển tiếp giữa di tích và không gian đô thị - nông thôn xung quanh đang gia tăng; Hạ tầng giao thông, bãi đỗ xe quá tải trong dịp cao điểm lễ hội; một số nội dung của quy hoạch hiện hành không còn phù hợp với Luật Di sản văn hóa số 45/2024/QH15 và tình hình thực tế, đặt ra yêu cầu điều chỉnh quy hoạch để bảo đảm cơ sở pháp lý cập nhật cho công tác quản lý, bảo tồn di tích…

Kết quả khảo sát sơ bộ hiện trạng khu vực dự kiến lập quy hoạch cho thấy công tác bảo tồn, tôn tạo và phát huy giá trị Khu di tích hiện đang đối mặt với nhiều vấn đề cấp thiết, đòi hỏi phải điều chỉnh quy hoạch một cách đồng bộ, toàn diện.

Phát biểu khai mạc Hội thảo, đồng chí Hồ Đình Lưỡng, Chủ tịch Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật tỉnh đề nghị các đại biểu, chuyên gia, nhà khoa học tập trung, phát huy cao nhất trình độ, trí tuệ, kinh nghiệm, tâm huyết của mình để tham luận, thảo luận vào các nội dung chính sau: 1 - cho ý kiến đánh giá, nhận xét về bố cục, sự cần thiết lập nhiệm vụ điều chỉnh quy hoạch; đánh giá về sự phù hợp của điều chỉnh quy hoạch theo các quy định hiện hành của pháp luật; đánh giá, nhận xét về các căn cứ pháp lý và phương pháp nghiên cứu lập điều chỉnh quy hoạch; 2 - Đánh giá về sự phù hợp của nhiệm vụ điều chỉnh quy hoạch với Điều chỉnh Quy hoạch tỉnh Phú Thọ thời kỳ 2021-2030, tầm nhìn đến năm  2050; 3 - Đánh giá về thực trạng, nội dung nhiệm vụ lập điều chỉnh Quy hoạch di tích lịch sử Đền Hùng; 4 - Đánh giá, nhận xét về phạm vi lập điều chỉnh quy hoạch; cho ý kiến về các vấn đề ưu tiên giải quyết để đảm bảo tính khả thi của nhiệm vụ điều chỉnh Quy hoạch di tích lịch sử Đền Hùng; 5 - Tư vấn, đề xuất về các định hướng bảo quản, tu bổ, phục hồi, phát huy giá trị Khu di tích; tổ chức không gian kiến trúc, cảnh quan và xây dựng các công trình mới; đồng thời tư vấn, các đề xuất cơ chế, chính sách phục vụ công tác quản lý và các giải pháp tổ chức thực hiện theo dự thảo điều chỉnh quy hoạch.

Tham gia ý kiến vào dự thảo, các chuyên gia, nhà khoa học đều khẳng định việc điều chỉnh Quy hoạch là cần thiết và phù hợp với yêu của tình hình mới. Tuy nhiên cần lưu ý một số vấn đề quan trọng sau: Cần đặt Di tích Lịch sử Đền Hùng trong mối liên kết vùng tổng thể kết nối với các vùng di sản trong khu vực, đặt trong bối cảnh sau sáp nhật 3 tỉnh Vĩnh Phúc, Hòa Bình, Phú Thọ để tạo ra những điểm nhấn quan trọng nổi bật trong quy hoạch mới; Việc tổ chức không gian và cảnh quan Khu di tích cần tuân thủ nguyên tắc tôn trọng giá trị gốc của di tích, đồng thời tạo ra sự hài hòa giữa các công trình mới và công trình hiện có. Hạn chế tối đa việc đưa thêm công trình nhân tạo hoặc vật liệu kiến trúc hiện đại, xa lạ và không gian tâm linh cốt lõi; cần khảo sát kỹ hiện trạng dân cư đang sinh sống trong khu ực bảo vệ II thuộc diện quy hoạch di chuyển, từ đó đánh giá chi tiện hiện trạng sinh kế, nguyện vọng của các dộ dân và đề xuất phương án quy hoạch có lộ trình cụ thể đối với các khu tái định cư, giải phóng mặt bằng khi di dời các hộ dân ra khỏi khu vực bảo vệ cấp II; kiểm soát chặt chẽ thương mại hóa, “sân khấu hóa” tín ngưỡng, giữ gìn tính trang nghiêm, thuần phong của Lễ Giỗ Tổ Hùng Vương.

Bên cạnh đó, một số ý kiến đề xuất yêu cầu lấy ý kiến rộng rãi của các nhà nghiên cứu Lịch sử, khảo cổ học, kiến trúc sư cảnh quan cũng như cộng đồng dân cư địa phương tại các xã xung quanh di tích; cần thành lập cơ chế phối hợp liên ngành thường xuyên, phát huy vai trò giám sát của cộng đồng, các tổ chức chính trị - xã hội trong quá trình thực hiện quy hoạch.

Kết luận Hội thảo, TS. Đặng Việt Dũng, Tổng Hội Xây dựng Việt Nam ghi nhận và đánh giá cao sự chuẩn bị của cơ quan chủ trì; đơn vị tư vấn và các ý kiến phản biện khách quan, khoa học và sâu sắc, sát thực tế của các chuyên gia, nhà khoa học tại Hội thảo. Để hoàn thiện nhiệm vụ điều chỉnh quy hoạch, đồng chí đề nghị cơ quan tổ chức lập và đơn vị tư vấn rà soát, thống nhất tên nhiệm vụ, loại quy hoạch, thời kỳ, tầm nhìn và hệ thống căn cứ pháp lý trong toàn bộ hồ sơ; làm rõ phạm vi, ranh giới và mối quan hệ giữa các quy hoạch liên quan (vùng di tích quốc gia đặc biệt) với khu du lịch quốc gia Đền Hùng và không gian văn hóa thờ cúng Tín ngưỡng Hùng Vương; bổ sung yêu cầu nghiên cứu bảo tồn cảnh quan, khảo cổ và hệ sinh thái; giải quyết vấn đề dân cư và đất đai trên cơ sở bảo tồn gắn với đời sống cộng đồng; phát huy giá trị văn hóa và du lịch quanh năm, gắn với ứng dụng công nghệ phù hợp; bảo đảm nguồn nhân lực; trách nhiệm và cơ chế thực hiện.

Điều chỉnh quy hoạch chính là cơ hội để tái cấu trúc không gian văn hóa, cảnh quan môi trường sinh thái, nâng cao giá trị và sức hấp dẫn của khu di tích, từng bước xây dựng “Công viên lịch sử, văn hóa Hùng Vương”, gắn với bảo tồn hệ sinh thái rừng quốc gia và Khu di tích lịch sử quốc gia xứng tầm “địa chỉ đỏ” Đền Hùng cho hiện tại và tương lai.