Phản biện và phản động - Thước đo tâm, tầm trí thức - Kỳ III: Xứng tầm “Nguyên khí quốc gia”

Lằn ranh đỏ

Cái nôi đào tạo nguồn trí thức, nhân lực chất lượng cao cho tỉnh và cả nước, những năm qua cùng với chú trọng chất lượng giáo dục, Trường Đại học Hùng Vương tập trung giáo dục chính trị, tư tưởng, đạo đức cho các thế hệ sinh viên với mục tiêu tạo ra đội ngũ trí thức vừa hồng, vừa chuyên, có tâm, có tầm, nỗ lực cống hiến xây dựng quê hương đất nước. Sinh viên trong trường vừa là những trí thức với nền tảng kiến thức vững chắc vừa là những nhà phản biện với các ý kiến đóng góp sâu sắc, cũng đồng thời là lực lượng tiên phong trên mặt trận đấu tranh phản bác các thông tin xấu, độc trên mạng xã hội, bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng.

Thạc sĩ Trần Thành Vinh - Ủy viên Ban Thường vụ Tỉnh Đoàn Phú Thọ, Bí thư Đoàn trường Đại học Hùng Vương chia sẻ: Trường Đại học Hùng Vương hiện có 6.090 đoàn viên, thanh niên; trong đó có 3 tiến sĩ, 25 thạc sĩ, 5 cử nhân. Đây là lực lượng trí thức trẻ có trình độ, nhiệt huyết, sáng tạo, giữ vai trò quan trọng trong công tác xây dựng Đảng, xây dựng hệ thống chính trị và phát triển nhà trường. Trong thời gian qua, Đoàn trường đã triển khai đồng bộ nhiều giải pháp nhằm phát huy vai trò của đội ngũ trí thức trẻ, tập trung trên một số nội dung trọng tâm: Tăng cường giáo dục chính trị, tư tưởng, nâng cao bản lĩnh chính trị cho đoàn viên, thanh niên. Hằng năm, thông qua Tuần Sinh hoạt công dân và các hoạt động sinh hoạt chính trị, Đoàn trường thường xuyên tổ chức học tập, quán triệt các nghị quyết của Đảng, Đoàn; đẩy mạnh tuyên truyền về chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh; giáo dục truyền thống cách mạng, lòng yêu nước, ý thức trách nhiệm công dân.

Cùng với đó, Đoàn trường tập trung phát huy vai trò đội ngũ trí thức trẻ trong công tác tuyên truyền, phản biện và bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng. Chúng tôi chủ động xây dựng các nhóm cộng tác viên dư luận xã hội, đội ngũ cán bộ Đoàn nòng cốt tham gia nắm bắt tình hình tư tưởng đoàn viên, sinh viên; chủ động chia sẻ thông tin chính thống, đấu tranh phản bác các thông tin xấu độc, các quan điểm sai trái, thù địch trên không gian mạng...

Với phương pháp giáo dục này, hoạt động phản biện và các hành vi phản động, chống phá mạo danh dân chủ, nhân quyền đã được nhận diện, phân biệt rạch ròi, trở thành kim chỉ nam cho các thế hệ trí thức tương lai.

Trên thực tế, giữa phản biện xã hội và hành vi phản động tồn tại một ranh giới rất rõ ràng, nhưng không phải ai cũng đủ bản lĩnh và tỉnh táo để nhận diện. Điểm khác biệt cốt lõi không nằm ở việc đồng tình hay phản đối một chủ trương, chính sách cụ thể, mà nằm ở động cơ, mục đích và trách nhiệm của chủ thể phát ngôn.

Người phản biện chân chính xuất phát từ lợi ích của quốc gia, dân tộc và Nhân dân; dùng tri thức, lý lẽ, bằng chứng khoa học để góp phần hoàn thiện chủ trương, chính sách, khắc phục hạn chế, thúc đẩy tiến bộ xã hội. Ngược lại, các đối tượng phản động lại lợi dụng danh nghĩa phản biện để xuyên tạc sự thật, kích động tâm lý bất mãn, gieo rắc hoài nghi, phủ nhận thành quả cách mạng và từng bước làm suy giảm niềm tin của Nhân dân đối với Đảng, Nhà nước và chế độ.

Thể chế nào cũng vậy, mọi quốc gia muốn phát triển đều cần lắng nghe những tiếng nói phản biện trung thực và có trách nhiệm. Từ khi ra đời, lãnh đạo cách mạng đến nay, Đảng ta luôn coi trọng dân chủ, khuyến khích phản biện xã hội, xem đó là một trong những kênh quan trọng để hoàn thiện đường lối, chính sách và nâng cao năng lực lãnh đạo, sức chiến đấu của tổ chức Đảng, hiệu lực quản lý của Nhà nước.

Tuy nhiên, dân chủ không đồng nghĩa với vô nguyên tắc; phản biện không phải là cái cớ để phủ nhận nền tảng tư tưởng, kích động chống đối hay phục vụ những mưu đồ chính trị đen tối. Bởi vậy, đối với đội ngũ trí thức, ranh giới giữa phản biện và phản động trước hết được xác lập từ cái tâm của người làm trí thức, được soi chiếu bằng trách nhiệm công dân và được kiểm chứng bằng những giá trị mà họ mang lại cho đất nước.

Tri thức càng lớn, trách nhiệm càng cao. Người trí thức chân chính không đứng ngoài cuộc, càng không quay lưng với dân tộc mà dùng hiểu biết, uy tín và năng lực của mình để góp phần xây dựng xã hội tốt đẹp hơn. Chính cái tâm trong sáng, bản lĩnh chính trị vững vàng và khát vọng cống hiến cho cộng đồng mới là thước đo chính xác nhất của một trí thức chân chính, đồng thời cũng là lằn ranh đỏ phân định giữa phản biện xã hội với hành vi phản động, chống phá.

Do đó, tâm và tầm vừa là thước đo chính xác, vừa là lằn ranh đỏ của trí thức giữa hoạt động phản biện xã hội và hành vi phản động, chống phá...

Sứ mệnh thiêng liêng

Phát biểu tại buổi gặp mặt trí thức, nhà khoa học tiêu biểu (30/12/2024) Tổng Bí thư Tô Lâm đã nhấn mạnh: “... thành quả cách mạng, đặc biệt là thành tựu vĩ đại đạt được của đất nước sau 40 năm đổi mới có đóng góp đặc biệt quan trọng của đội ngũ trí thức, nhà khoa học. Từ việc tham mưu mở đường cho đổi mới tư duy, nhất là tư duy kinh tế đã đưa Việt Nam thoát khỏi khủng khoảng kinh tế - xã hội, từng bước hội nhập vào nền kinh tế quốc tế, cung cấp cơ sở khoa học, đề xuất ý tưởng, phản biện xã hội, tổ chức thực thi, sáng tạo, tạo ra các ý tưởng, sáng chế, sản phẩm góp phần đẩy mạnh công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước, thúc đẩy đổi mới sáng tạo, đã để lại dấu ấn đậm nét về cống hiến, đóng góp của đội ngũ trí thức, nhà khoa học nước ta...”; “Để đưa đất nước vững bước vào kỷ nguyên mới, kỷ nguyên phát triển, giàu mạnh, sánh vai với các cường quốc năm châu; thực hiện thành công tâm nguyện của Chủ tịch Hồ Chí Minh và ước vọng của toàn dân tộc, hơn bao giờ hết, Đảng, Nhà nước, Nhân dân đặt niềm tin tưởng và kỳ vọng rất lớn vào đội ngũ trí thức, nhà khoa học - những người tiên phong nòng cốt tạo ra sự đổi mới, bứt phá mạnh mẽ, tạo gia tốc cực đại cho mục tiêu phát triển nhanh, bền vững của đất nước trong giai đoạn mới”...

Để hoàn thành sứ mệnh thiêng liêng này, đội ngũ trí thức cần phát huy hiệu quả hơn nữa vai trò, hiệu quả trong công tác phản biện xã hội, giám định, tư vấn. Để làm được điều này, trước hết đội ngũ trí thức phải tự khẳng định cái tâm, cái tầm của mình bằng việc nỗ lực rèn đức luyện tài. Cùng với đó, chính quyền các cấp cũng cần có cơ chế tạo điều kiện thuận lợi để trí thức phát huy tài năng, đóng góp xây dựng xã hội phát triển, tiến bộ.

Theo Tiến sĩ Lê Trung Kiên - Viện Hồ Chí Minh và các lãnh tụ của Đảng, Học viện Chính trị Quốc gia Hồ Chí Minh: “Bản chất của phản biện là chỉ ra cái sai, cái thiếu; do đó chính quyền phải có tư duy cởi mở, không “dị ứng” với các ý kiến trái chiều, coi phản biện là một kênh thẩm định miễn phí và chất lượng. Cần minh bạch hóa việc phản biện để rộng đường dư luận, lấy ý kiến xác đáng, có luận cứ và chính đáng nhất, tối ưu nhất, chứ không phải theo cảm tính, a dua, hoặc lợi dụng để kích động, chống phá bằng bất cứ lý do gì. Qua đây cũng đặt ra vấn đề cần phải thể chế hóa, quy chế hóa, hoàn thiện quy trình thủ tục lấy ý kiến phản biện, có diễn đàn hoặc kênh thông tin chính thống để trí thức có cơ hội đóng góp phản biện thẳng thắng, tránh những phát ngôn tự do, thiếu trách nhiệm hoặc những bình luận vô can trên không gian mạng...”.

Lịch sử hàng nghìn năm dựng nước và giữ nước của dân tộc ta đã chứng minh: Mỗi bước ngoặt phát triển của đất nước đều gắn liền với sự đóng góp to lớn của đội ngũ trí thức. Từ những bậc hiền tài phò vua giúp nước trong lịch sử đến các thế hệ trí thức cách mạng, nhà khoa học, văn nghệ sĩ, chuyên gia hôm nay, tất cả đều góp phần hun đúc nên sức mạnh nội sinh của dân tộc Việt Nam. Giá trị của trí thức không chỉ được đo bằng học hàm, học vị hay những công trình nghiên cứu, mà trước hết được đo bằng trách nhiệm đối với Tổ quốc, với Nhân dân và khát vọng cống hiến cho sự nghiệp chung.

Đất nước đang bước vào kỷ nguyên phát triển mới với khát vọng hùng cường, thịnh vượng. Trên hành trình ấy, đội ngũ trí thức tiếp tục được kỳ vọng là lực lượng tiên phong khai mở tri thức, dẫn dắt đổi mới sáng tạo, tham gia phản biện xã hội và đóng góp vào quá trình hoạch định, hoàn thiện các chủ trương, chính sách lớn của Đảng và Nhà nước. Càng trong bối cảnh hội nhập sâu rộng và bùng nổ thông tin hiện nay, vai trò, trách nhiệm xã hội của trí thức càng trở nên quan trọng hơn bao giờ hết.

Lịch sử luôn dành sự trân trọng cho những trí thức biết đặt lợi ích của Tổ quốc, của Nhân dân lên trên lợi ích cá nhân; biết dùng tri thức để phụng sự cộng đồng, dùng phản biện để xây dựng và dùng bản lĩnh để bảo vệ lẽ phải. Ngược lại, lịch sử cũng không bao giờ dung thứ cho những kẻ lợi dụng tri thức, danh tiếng và ảnh hưởng xã hội để gieo rắc hoài nghi, kích động chia rẽ, phủ nhận những giá trị mà biết bao thế hệ đã phải đánh đổi bằng mồ hôi, nước mắt và cả máu xương để gây dựng.

Suy cho cùng, phản biện và phản động tuy có thể cùng bắt đầu từ một lời nói, một bài viết hay một ý kiến trái chiều, nhưng lại khác nhau ở đích đến cuối cùng. Một bên hướng tới xây dựng, phát triển và phụng sự đất nước; một bên nhằm phủ nhận, phá hoại và chống lại lợi ích quốc gia, dân tộc. Giữa hai lằn ranh ấy, tâm và tầm không chỉ là phẩm chất cần có của người trí thức mà còn là thước đo giá trị, danh dự và trách nhiệm của mỗi con người trước lịch sử, trước Nhân dân và trước tương lai của đất nước.