Hội thảo khoa học cấp tỉnh: Thân thế, sự nghiệp Quan Chàng Lê Hùng Ánh và tộc tích họ Lê trong dòng chảy lịch sử thời hậu Hùng Vương

Chủ trì hội thảo gồm: Ông Hồ Đình Lưỡng - Chủ tịch Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật tỉnh; Nhà sử học Dương Trung Quốc - Phó Chủ tịch kiêm Tổng Thư ký Hội khoa học Lịch sử Việt Nam; ông Nguyễn Ánh Hoàng - Phó Chủ tịch Ủy ban nhân dân phường Âu Cơ, tỉnh Phú Thọ.

Dự Hội thảo có đại diện lãnh đạo: Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch, Trường Đại học Hùng Vương, Bảo tàng Hùng Vương, Hội Khoa học Lịch sử tỉnh; lãnh đạo: Đảng ủy, Hội đồng nhân dân, Uỷ ban nhân dân, Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam phường Âu Cơ và các phòng, ban của phường; lãnh đạo hội đồng họ Lê Việt Nam, hội đồng họ Lê tỉnh Phú Thọ và các chuyên gia, nhà khoa học ở trung ương, trong tỉnh...

Theo các báo cáo tại hội thảo, thời kỳ hậu Hùng Vương là giai đoạn lịch sử đặc biệt quan trọng trong tiến trình hình thành và phát triển của dân tộc Việt Nam, đánh dấu sự chuyển tiếp từ nhà nước Văn Lang - Âu Lạc sang các hình thái tổ chức xã hội - chính trị mới. Trong bối cảnh đó, nhiều nhân vật lịch sử, hào trưởng, quan lang bản địa đã có đóng góp quan trọng nhưng chưa được nghiên cứu đầy đủ, hệ thống và khoa học, trong đó có Quan Chàng Lê Hùng Ánh, một nhân vật tiêu biểu, gắn với quá trình bảo vệ, quản lý lãnh thổ, duy trì trật tự xã hội và kế thừa truyền thống văn hóa - chính trị thời đại Hùng Vương. Tuy nhiên, do khoảng cách thời gian quá xa và tư liệu chính sử hạn chế, nhiều chi tiết về giai đoạn cuối thời Hùng Vương vẫn còn nhiều khoảng trống cần được nghiên cứu, đối chiếu và giải mã. Bên cạnh các thư tịch cổ, thần tích và ngọc phả ở các làng xã vùng trung du Bắc Bộ đã trở thành nguồn tư liệu dân gian quý giá giúp bổ sung cho lịch sử. Trong số đó, thần tích làng Hạ Mạo (nay thuộc phường Âu Cơ, tỉnh Phú Thọ) và ngọc phả làng Mạo Phổ, xã Lương Lỗ, huyện Thanh Ba (nay thuộc xã Liên Minh, tỉnh Phú Thọ) ghi lại những câu chuyện liên quan đến nhân vật Quan Chàng Lê Hùng Ánh - một nhân vật có vai trò đặc biệt trong bối cảnh lịch sử cuối thời Hùng Vương. Những tư liệu này không chỉ phản ánh truyền thống thờ phụng của cộng đồng địa phương mà còn gợi mở nhiều giả thuyết về nguồn gốc của họ Lê cổ và vai trò của dòng họ này trong tiến trình lịch sử cổ đại khu vực Lạc Việt. Những tư liệu lịch sử, truyền thuyết, gia phả và di tích liên quan không chỉ phản ánh dấu ấn của một cá nhân, một dòng họ, mà còn góp phần làm rõ hơn bức tranh lịch sử - văn hóa của một giai đoạn quan trọng trong tiến trình phát triển của dân tộc. 

Tại hội thảo, các chuyên gia, nhà khoa học đã tập trung thảo luận sâu vào các nội dung trọng tâm: (1) Phân tích bối cảnh lịch sử thời kỳ Hậu Hùng Vương và vai trò của các thủ lĩnh, tướng lĩnh. (2) Phân tích thân thế và lai lịch Quan Chàng Lê Hùng Ánh - Phân tích từ Thần tích đình, đền Mạo Phổ và đình Hạ Mạo, trong đó đặc biệt là nghiên cứu, truy tìm nguồn gốc xuất thân, mối quan hệ với Vua Hùng thứ 17 (Hùng Huy Vương); phân tích các chi tiết trong thần tích về quá trình trưởng thành, giáo dục của nhân vật; đánh giá tính xác thực, lịch sử của các ghi chép trong thần tích. (3) Nghiên cứu, soi chiếu các ghi chép trong thần tích với các thư tịch cổ khác (nếu có) để xác định Lê Hùng Ánh là vị thủ lĩnh sớm nhất của dòng họ Lê; phân tích ý nghĩa của việc xác định này đối với lịch sử dòng họ Lê Việt Nam; và phân tích về các mối liên hệ, truyền thuyết về các chi phái Họ Lê sau này. (4) Phân tích vai trò của Lê Hùng Ánh trong các sự kiện lịch sử nếu được ghi nhận; vai trò của ông trong việc cai quản, bảo vệ vùng đất, đặc biệt là khu vực Phú Thọ; tầm ảnh hưởng của ông đối với đời sống xã hội, văn hóa thời bấy giờ. (5) Khái quát lịch sử hình thành, phát triển của hai ngôi đình, đền Hạ Mạo và Mạo Phổ tại phường Âu Cơ và xã Liên Minh, tỉnh Phú Thọ; phân tích các yếu tố kiến trúc, điêu khắc, các bài vị, sắc phong (nếu có) liên quan đến Quan Chàng Lê Hùng Ánh; làm rõ mối liên hệ mật thiết giữa hai ngôi đình, đền với thân thế và sự nghiệp của nhân vật. (6) Đề xuất bổ sung hồ sơ di tích đình Hạ Mạo và đình, đền Mạo Phổ, trong đó trọng tâm là: Đề xuất về cách thức bổ sung, làm giàu thông tin vào hồ sơ di tích, đặc biệt là phần lịch sử nhân vật và nguồn gốc dòng họ; kiến nghị các giải pháp bảo tồn, tôn tạo và phát huy giá trị di tích gắn với nhân vật lịch sử. (7) Gợi mở, tư vấn những hướng, nội dung nghiên cứu tiếp theo trong thời gian tới. 

Phát biểu tại Hội thảo, đồng chí Hồ Đình Lưỡng - Chủ tịch Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật tỉnh, chủ trì Hội thảo cho biết: Thứ nhất, Hội thảo đã tiếp cận một cách hệ thống, khách quan, khoa học và từng bước làm sáng tỏ hơn thân thế, cuộc đời, sự nghiệp, vai trò và những đóng góp của Quan Chàng Lê Hùng Ánh trong bối cảnh lịch sử thời hậu Hùng Vương, trong đó đã khẳng định vai trò và vị trí của Quan Chàng Lê Hùng Ánh và các vị con của ngài là những thủ lĩnh thời hậu Hùng Vương mang Họ Lê được thờ tự và ghi nhận sớm nhất trong dân gian bằng thần tích, ngọc phả, mở ra những hiểu biết mới về nguồn gốc dòng họ Lê Việt Nam. Thứ hai, Đình Hạ Mạo là một trong những nơi thờ cúng các danh tướng thời Hùng Vương mang họ Lê sớm nhất, là một trong những di tích được ghi danh trong hồ sơ di sản phi vật thể “Tín ngưỡng thờ cúng Hùng Vương” được UNESCO vinh danh vào ngày 06/12/2012 là Di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại. Đây cũng là di sản đầu tiên của Việt Nam thuộc loại hình tín ngưỡng được UNESCO công nhận. Thứ ba, nhiều tham luận đã khai thác từ các nguồn tư liệu quý từ Viện Nghiên cứu Hán Nôm, từ các thần tích, ngọc phả, từ tín ngưỡng bản địa… với cách tiếp cận mới, phân tích sâu sắc, lập luận khoa học có giá trị học thuật và thực tiễn cao; góp phần đối chiếu, kiểm chứng, giải mã các tư liệu văn hóa dân gian, các di sản vật thể, phi vật thể dần làm sáng rõ các giá trị lịch sử, văn hóa liên quan đến Quan Chàng Lê Hùng Ánh và các danh tướng mang họ Lê thời hậu Hùng Vương. Đặc biệt là đã cung cấp thêm luận cứ khoa học, bằng chứng lịch sử đáng tin cậy để bổ sung, làm phong phú hồ sơ đình Hạ Mạo -Di tích lịch sử văn hóa cấp quốc gia tại tỉnh Phú Thọ. Thứ tư, kết quả Hội thảo không chỉ có ý nghĩa về mặt khoa học, lịch sử, văn hóa mà còn có ý nghĩa thực tiễn sâu sắc trong công tác giáo dục truyền thống, bồi đắp niềm tự hào dân tộc, ý thức gìn giữ bản sắc văn hóa và đạo lý “Uống nước nhớ nguồn” cho thế hệ hôm nay và mai sau. Thứ năm, Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật tỉnh Phú Thọ cùng các cơ quan liên quan sẽ tiếp thu đầy đủ các ý kiến tư vấn, góp ý của các chuyên gia, nhà khoa học, khẩn trương tổng hợp, hoàn thiện báo cáo kết quả hội thảo để gửi đến các cơ quan có thẩm quyền xem xét, quyết định, làm cơ sở để địa phương, nhân dân và các bên liên quan thực hiện. Đồng thời Ban Tổ chức hội thảo đề nghị Hội Khoa học Lịch sử tỉnh, hội đồng họ Lê Việt Nam và hội đồng họ Lê tỉnh Phú Thọ tiếp tục phối hợp với chặt chẽ với UBND phường Âu Cơ, UBND xã Liên Minh, Ban Quản lý đình Hạ Mạo và đình đền Mạo Phổ triển khai các giải pháp đã đề ra nhằm bảo tồn, tôn vinh và phát huy hiệu quả các giá trị lịch sử, văn hóa liên quan đến Quan Chàng Lê Hùng Ánh và các danh tướng mang họ Lê thời hậu Hùng Vương tại tỉnh Phú Thọ trong thời gian tới.